به نقل از دیجیتال مارکتینگ ایران، مصطفی طاهری، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس، با انتقاد از شیوه فعلی خریدوفروش طلا در پلتفرم‌های آنلاین اعلام کرده است که این معاملات از نظر ماهیت می‌توانند در چارچوب اوراق بهادار قرار بگیرند و در نتیجه باید با مجوز و نظارت سازمان بورس انجام شوند. این اظهارنظر در شرایطی مطرح شده که خرید آنلاین طلا در یک سال گذشته با استقبال قابل توجه کاربران مواجه شده و حالا موضوع مرجع قانونی صدور مجوز و نحوه نظارت بر این بازار به یکی از بحث‌های مهم میان نهادهای مختلف تبدیل شده است.
به گفته طاهری، اگر معاملات انجام‌شده در این سکوها ماهیت اوراق بهادار داشته باشند، وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) نمی‌تواند به‌تنهایی مرجع صدور مجوز آن‌ها باشد. او تأکید کرده است که برای چنین مدلی باید سازمان بورس و اوراق بهادار وارد فرایند نظارت شود و سازوکارهایی مانند سپرده‌گذاری، رصد موجودی انبارها و اتصال پلتفرم‌ها به درگاه‌های مربوط نیز در نظر گرفته شود.
چرا معاملات آنلاین طلا با بحث مجوز بورس روبه‌رو شده است؟
گسترش پلتفرم‌های خرید و فروش آنلاین طلا، شیوه دسترسی کاربران به این دارایی را تغییر داده است. در این مدل، کاربر بدون مراجعه به طلافروشی یا بازار سنتی می‌تواند با استفاده از یک اپلیکیشن یا وب‌سایت، مقدار مشخصی طلا خریداری یا دارایی خود را به فروش برساند. همین موضوع باعث شده است که مرز میان فروش یک کالای فیزیکی و ارائه ابزاری با ماهیت مالی، به یکی از مسائل اصلی در تنظیم مقررات این بازار تبدیل شود.
مصطفی طاهری معتقد است معاملات رایج در برخی پلتفرم‌ها با تعریف اوراق بهادار در قانون بازار اوراق بهادار همخوانی دارد. بر اساس تعریفی که او به آن استناد کرده، اوراق بهادار می‌تواند شامل ورقه یا مستندی باشد که حقوق مالی قابل انتقال برای مالک ایجاد کند. از نگاه این نماینده مجلس، زمانی که کاربر در ازای پرداخت پول، حق مالی مشخصی نسبت به دارایی خریداری‌شده به دست می‌آورد، موضوع صرفاً یک معامله عادی کالا نیست و باید از منظر مقررات بازار سرمایه نیز بررسی شود.
البته تعیین دقیق ماهیت حقوقی هر مدل معاملاتی به ساختار قرارداد، نحوه مالکیت طلا، شیوه ثبت دارایی کاربران و تعهدات پلتفرم بستگی دارد. بنابراین اظهارات مطرح‌شده از سوی این نماینده مجلس را باید در چارچوب بحث جاری درباره تنظیم‌گری این بازار در نظر گرفت.
افزایش استقبال از خرید آنلاین طلا
طاهری افزایش تقاضا برای خرید طلا از طریق پلتفرم‌های آنلاین را به چند عامل نسبت داده است. رشد قیمت اونس جهانی طلا و افزایش نرخ ارز از مهمترین عواملی هستند که در سال گذشته توجه سرمایه‌گذاران ایرانی را به بازار طلا بیشتر کرده‌اند. در چنین شرایطی، پلتفرم‌های دیجیتال امکان خرید مقادیر کوچک‌تر طلا و انجام سریع‌تر معاملات را برای کاربران فراهم کرده‌اند.
سادگی فرایند خرید نیز یکی دیگر از عوامل مهم رشد این بازار است. کاربر می‌تواند بدون مراجعه حضوری، موجودی خود را مشاهده کند، سفارش خرید یا فروش ثبت کند و ارزش دارایی خود را در محیط آنلاین پیگیری کند. همچنین نبود برخی هزینه‌های رایج در معاملات سنتی طلا، از جمله اجرت ساخت در مدل‌هایی که طلای سرمایه‌ای مبنای معامله قرار می‌گیرد، از جمله دلایلی است که طاهری برای افزایش استقبال از این پلتفرم‌ها مطرح کرده است.
با این حال، رشد سریع بازار آنلاین طلا پرسش‌های مهمی درباره پشتوانه دارایی کاربران، محل نگهداری طلا، نحوه حسابرسی موجودی و مسئولیت پلتفرم‌ها ایجاد کرده است. اختلاف دیدگاه میان نهادهای مختلف نیز عمدتاً از همین نقطه ناشی می‌شود؛ یعنی اینکه فعالیت این سکوها باید مانند فروش کالا تنظیم شود یا بخشی از آن در چارچوب بازارهای مالی قرار بگیرد.
اختلاف بر سر اینکه چه نهادی باید مجوز بدهد
یکی از مهمترین بخش‌های اظهارات طاهری به اختلاف بر سر مرجع صدور مجوز پلتفرم‌های طلا مربوط می‌شود. این نماینده مجلس معتقد است اگر مدل معاملاتی سکوها در قالب اوراق بهادار تعریف شود، صدور مجوز و نظارت بر آن باید در اختیار سازمان بورس باشد.
«ما خرید و فروش طلا را از طریق اوراق بهادار انجام می‌دهیم؛ همان‌طور که در نشست کمیسیون اقتصادی نیز تأکید شد، وزارت صمت مرجع صدور مجوز برای این فعالیت نیست و این اقدامات حتماً باید تحت نظارت سازمان بورس انجام شود.»
او با اشاره به مقررات بازار سرمایه گفته است که معاملات مبتنی بر حقوق مالی قابل انتقال، می‌توانند مشمول تعریف اوراق بهادار شوند. بر همین اساس، از نگاه او ادامه فعالیت مدل متداول معاملات طلا در پلتفرم‌ها بدون دریافت مجوز از سازمان بورس، با چارچوب قانونی بازار سرمایه سازگار نیست.
این بحث اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تعیین مرجع صدور مجوز فقط یک موضوع اداری نیست و می‌تواند الزامات فعالیت پلتفرم‌ها را نیز تغییر دهد. اگر این سکوها در چارچوب بازار سرمایه قرار بگیرند، موضوعاتی مانند سرمایه ثبتی، الزامات نظارتی، نحوه نگهداری دارایی، گزارش‌دهی، حسابرسی و حفاظت از حقوق سرمایه‌گذاران می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
اگر نظارت با وزارت صمت باشد، تحویل فیزیکی طلا مطرح می‌شود
طاهری در عین حال مسیر دیگری را نیز برای فعالیت پلتفرم‌های طلا مطرح کرده است. به گفته او، اگر قرار باشد نظارت بر این معاملات همچنان در چارچوب وزارت صمت و اتحادیه‌ها و اصناف انجام شود، باید ماهیت معامله بیشتر به خرید یک کالای فیزیکی نزدیک باشد و طلا در نهایت به خریدار تحویل داده شود.
از دیدگاه او، در چنین مدلی کالای مورد معامله باید مشخصات دقیق، مقدار مشخص و استاندارد معین داشته باشد. این موضوع می‌تواند تفاوت مهمی میان یک بازار کالایی و پلتفرمی که صرفاً مالکیت مالی مقدار مشخصی طلا را به کاربر نشان میدهد ایجاد کند.
عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس همچنین با قرار گرفتن طلای آب‌شده به‌عنوان مبنای کلی این مدل مخالفت کرده و بر ضرورت مشخص بودن نوع، مقدار و استاندارد کالای مورد معامله تأکید کرده است. چنین رویکردی نشان میدهد یکی از دغدغه‌های اصلی قانون‌گذاران، امکان تطبیق دارایی ثبت‌شده برای کاربر با طلای واقعی و قابل تحویل است.
سپرده‌گذاری و رصد انبارها؛ محور دیگر نظارت
یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده برای افزایش اطمینان کاربران، ایجاد امکان رصد موجودی انبارهای طلا است. طاهری از ضرورت سپرده‌گذاری و اتصال پلتفرم‌ها به درگاه مربوط سخن گفته است؛ اقدامی که می‌تواند به نهاد ناظر اجازه دهد میزان طلای واقعی موجود در انبار را با مجموع دارایی ثبت‌شده برای کاربران مقایسه کند.
این موضوع از منظر اعتماد کاربران اهمیت ویژه‌ای دارد. در پلتفرم‌های آنلاین، کاربر ممکن است مالک بخشی از یک موجودی طلا باشد، اما به‌صورت مستقیم به دارایی فیزیکی دسترسی نداشته باشد. در نتیجه، وجود سازوکاری برای اثبات پشتوانه دارایی، کنترل موجودی و نظارت بر انبار می‌تواند ریسک‌های مرتبط با عدم تطابق موجودی دیجیتال و طلای فیزیکی را کاهش دهد.
در عین حال، جزئیات مهم این پیشنهاد هنوز مشخص نشده است. برای مثال، در اظهارات منتشرشده درباره میزان سپرده موردنیاز، نحوه محاسبه آن، مسئول نگهداری سپرده و جزئیات دقیق درگاهی که پلتفرم‌ها باید به آن متصل شوند، اطلاعات مشخصی ارائه نشده است.
پیگیری موضوع در کمیسیون‌های مجلس
موضوع تعیین چارچوب فعالیت پلتفرم‌های طلا تنها به اظهارنظر یک نماینده محدود نمانده است. به گفته طاهری، کمیسیون صنایع و معادن مجلس نیز برای مشخص شدن چارچوب فعالیت وزارت صمت در این حوزه وارد موضوع شده و بر ضرورت تحویل کالایی با مشخصات و استاندارد مشخص تأکید کرده است.
همچنین این نماینده از برگزاری جلسه در کمیسیون اقتصادی و مکاتبه با وزیر امور اقتصادی و دارایی خبر داده است. در این پیگیری‌ها، موضوعاتی مانند دریافت مجوز از سازمان بورس برای شیوه متداول معاملات، اتصال سکوها به درگاه مربوط، سپرده‌گذاری و فراهم کردن امکان رصد انبارها مورد توجه قرار گرفته‌اند.
به این ترتیب، به نظر می‌رسد مسئله اصلی در مرحله فعلی، تعیین یک چارچوب واحد برای فعالیت پلتفرم‌های طلا و مشخص کردن مرز مسئولیت نهادهای ناظر است. از یک سو، بازار به سازوکاری نیاز دارد که امکان توسعه خدمات دیجیتال و دسترسی آسان‌تر مردم به طلا را فراهم کند و از سوی دیگر، نظارت بر دارایی کاربران و جلوگیری از ایجاد تعهدات بدون پشتوانه اهمیت بالایی دارد.
مجوز بورس چه تغییری در فعالیت پلتفرم‌های طلا ایجاد می‌کند؟
اگر در نهایت مدل رایج معاملات برخی پلتفرم‌های طلا به‌عنوان فعالیتی مرتبط با اوراق بهادار شناسایی شود، احتمالاً ساختار فعالیت این سکوها با الزامات بیشتری روبه‌رو خواهد شد. در چنین شرایطی، موضوعاتی مانند احراز پشتوانه طلا، نگهداری امن دارایی، گزارش‌دهی منظم، حسابرسی موجودی و شفافیت در برابر کاربران می‌تواند به بخش جدایی‌ناپذیر فعالیت پلتفرم‌ها تبدیل شود.
از سوی دیگر، مشخص شدن مرجع قانونی می‌تواند برای خود کسب‌وکارها نیز اهمیت داشته باشد. فعالیت در بازاری که قوانین و مسئولیت‌های آن روشن نیست، ریسک حقوقی و عملیاتی بیشتری برای پلتفرم‌ها ایجاد می‌کند. تعیین اینکه هر مدل معامله تحت نظارت کدام نهاد قرار می‌گیرد، می‌تواند به کسب‌وکارها کمک کند مدل خدمات خود را با الزامات مشخص‌تری تطبیق دهند.
سرنوشت معاملات آنلاین طلا در انتظار تصمیم نهایی
اظهارات اخیر مصطفی طاهری نشان میدهد اختلاف بر سر نحوه تنظیم‌گری بازار طلای آنلاین همچنان ادامه دارد و موضوع فقط به صدور یک مجوز ساده محدود نمی‌شود. ماهیت معامله، نحوه مالکیت کاربر، پشتوانه فیزیکی طلا، استاندارد دارایی، محل نگهداری، امکان رصد انبار و نهاد مسئول نظارت، همگی باید در یک چارچوب منسجم مشخص شوند.
برای کاربران نیز نتیجه این فرایند اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هرچه ارتباط میان موجودی ثبت‌شده در حساب کاربر و طلای واقعی شفاف‌تر باشد، امکان ارزیابی ریسک و اعتماد به پلتفرم بیشتر خواهد شد. در مقابل، نبود استاندارد مشخص برای پشتوانه و نظارت می‌تواند نگرانی‌هایی درباره توانایی پلتفرم در ایفای تعهدات خود ایجاد کند.
در حال حاضر، جزئیات نهایی درباره میزان سپرده، سازوکار اتصال سکوها به درگاه نظارتی، نحوه رصد انبارها و چارچوب دقیق مجوزها اعلام نشده است. بنابراین باید منتظر تصمیم نهایی نهادهای مسئول و نتیجه پیگیری‌های مجلس و دولت ماند تا مشخص شود پلتفرم‌های خرید و فروش آنلاین طلا دقیقاً تحت چه ساختار قانونی به فعالیت خود ادامه خواهند داد.
برای مطالعه جدیدترین اخبار و تحلیل‌های بازار طلا، فین‌تک و اقتصاد دیجیتال به دیجیتال مارکتینگ ایران مراجعه کنید.
“`
