اینستاگرام (Instagram) در سالهای اخیر یکی از مهمترین بسترهای ارتباطی، سرگرمی و کسبوکار برای کاربران ایرانی بوده است. با این حال، تازهترین آمارها نشان میدهد که پس از بازگشت نسبی اینترنت، بخش بزرگی از کاربران هنوز به این شبکه اجتماعی بازنگشتهاند. بررسی دادههای جدید نشان میدهد حدود ۶۸ درصد از کاربران فعال اینستاگرام نسبت به دوره عادی گذشته دیگر فعالیت سابق خود را از سر نگرفتهاند. این موضوع نهتنها بر رفتار کاربران تأثیر گذاشته، بلکه فضای اقتصادی، تبلیغاتی و کسبوکارهای آنلاین را نیز دگرگون کرده است.
بر اساس گزارشی که در «خبرواژه» منتشر شده، وضعیت اینستاگرام پس از ۸۸ روز اختلال و محدودیت گسترده اینترنت، با گذشته تفاوت چشمگیری دارد. اگرچه دسترسی نسبی به اینترنت برقرار شده است، اما آمار تعاملات کاربران نشان میدهد که این بازگشت هنوز نتوانسته شرایط عادی را به اکوسیستم شبکههای اجتماعی بازگرداند.
اینترنت بازگشت؛ اما کاربران کجا هستند؟
پس از اتصال نسبی اینترنت از ابتدای خردادماه، انتظار میرفت کاربران بار دیگر به فعالیت گسترده در شبکههای اجتماعی بازگردند. اما دادههای آماری خلاف این موضوع را نشان میدهد. در حالی که تعداد کاربران فعال اینستاگرام در هفته اول دیماه ۱۴۰۴ حدود ۱.۳ میلیون نفر برآورد شده بود، این رقم پس از بازگشت اینترنت به حدود ۴۲۷ هزار نفر کاهش یافته است.
این کاهش چشمگیر به معنای افت بیش از ۶۸ درصدی کاربران فعال اینستاگرام است؛ عددی که نشان میدهد بخش بزرگی از جامعه کاربران همچنان نتوانسته یا نخواستهاند فعالیت خود را از سر بگیرند.
تغییر چهره اینستاگرام؛ از روزمرگی تا اقتصاد
یکی از جالبترین تغییرات مشاهدهشده در فضای اینستاگرام، تغییر ماهیت محتواهای منتشرشده است. پیش از محدودیتهای اینترنتی، بخش عمدهای از محتواها حول محور زندگی روزمره، سرگرمی، سفر، سبک زندگی و فعالیت اینفلوئنسرها شکل میگرفت.
اما اکنون فضای اینستاگرام بهطور محسوسی رنگ و بوی اقتصادی پیدا کرده است. بررسی هشتگهای پرکاربرد نشان میدهد موضوعاتی مانند فروش آنلاین، آنلاینشاپ، طلا، پوشاک، اکسسوری، کتونی، خدمات زیبایی و کسبوکارهای خرد سهم بیشتری از محتوای منتشرشده را به خود اختصاص دادهاند.
به عبارت دیگر، کسبوکارها سریعتر از کاربران عادی به اینستاگرام بازگشتهاند و تلاش میکنند بخشی از خسارتهای ناشی از ماهها اختلال و کاهش فروش را جبران کنند.
افت شدید تعامل کاربران در اینستاگرام
کاهش ۷۷ درصدی لایکها
تعامل کاربران یکی از مهمترین شاخصهای سلامت یک شبکه اجتماعی محسوب میشود. دادهها نشان میدهد تعداد لایکهای ثبتشده در اینستاگرام فارسی از حدود ۵.۹ میلیارد لایک در دوره عادی به تنها ۱.۳ میلیارد لایک کاهش یافته است.
این آمار به معنای افت بیش از ۷۷ درصدی تعامل کاربران است؛ رقمی که نشاندهنده کاهش چشمگیر حضور فعال کاربران در این شبکه اجتماعی محسوب میشود.
سقوط ۷۳ درصدی کامنتها
وضعیت نظرات کاربران نیز بهتر نیست. تعداد کامنتهای ثبتشده از بیش از ۲۴۶ میلیون مورد در دوره عادی به حدود ۶۵ میلیون کامنت رسیده است.
این کاهش بیش از ۷۳ درصدی نشان میدهد کاربران حتی در صورت حضور در اینستاگرام، تمایل کمتری برای تعامل مستقیم با محتواها دارند.
چرا کاربران به اینستاگرام برنگشتهاند؟
کارشناسان چند عامل مهم را در این زمینه مؤثر میدانند:
- اختلال در دسترسی پایدار به اینترنت
- محدودیت گسترده فیلترشکنها
- کاهش سرعت و کیفیت اینترنت بینالملل
- کاهش اعتماد کاربران به پایداری دسترسی
- تغییر عادتهای مصرف محتوا در دوره اختلال
- مهاجرت بخشی از کاربران به پلتفرمهای دیگر
بسیاری از کاربران پس از ماهها محدودیت، الگوهای رفتاری جدیدی ایجاد کردهاند و بازگرداندن آنها به شرایط گذشته نیازمند زمان و بهبود زیرساختها خواهد بود.
کاربران منفعل؛ پدیده جدید اینستاگرام
یکی از نکات قابل توجه در دادههای جدید، ظهور گروهی از کاربران موسوم به «کاربران منفعل» است. این افراد همچنان وارد اینستاگرام میشوند و محتوای مختلف را مشاهده میکنند، اما مشارکت فعالی در تولید محتوا، ثبت نظر یا تعامل ندارند.
در واقع بسیاری از کاربران تنها به اسکرول کردن محتواها بسنده میکنند و کمتر درگیر فعالیتهای اجتماعی داخل پلتفرم میشوند. این موضوع میتواند ناشی از نگرانیهای فنی، محدودیتهای دسترسی یا حتی تغییر رفتار دیجیتال کاربران باشد.
کسبوکارهای اینستاگرامی؛ برندگان بازگشت اینترنت
در شرایطی که بسیاری از کاربران عادی هنوز به اینستاگرام بازنگشتهاند، کسبوکارهای آنلاین بیشترین بهره را از بازگشایی نسبی اینترنت بردهاند. فروشگاههای اینترنتی، تولیدکنندگان محتواهای تجاری و برندهای کوچک تلاش کردهاند حضور خود را پررنگتر از گذشته کنند.
برای بسیاری از این کسبوکارها، اینستاگرام همچنان مهمترین کانال فروش و بازاریابی محسوب میشود. به همین دلیل بازگشت حتی محدود اینترنت نیز فرصتی ارزشمند برای احیای فروش و ارتباط با مشتریان بوده است.
مقایسه وضعیت اینستاگرام و شبکه اجتماعی ایکس
بررسیها نشان میدهد وضعیت شبکه اجتماعی ایکس (Twitter سابق) با اینستاگرام تفاوت قابل توجهی دارد. اگرچه تعداد کاربران ایکس به مراتب کمتر است، اما میزان بازگشت کاربران در این پلتفرم بسیار بیشتر بوده است.
طبق دادههای منتشرشده، تنها حدود ۳.۱۴ درصد از کاربران فعال ایکس نسبت به دوره عادی به این شبکه بازنگشتهاند. این موضوع نشان میدهد کاربران ایکس همچنان ارتباط نزدیکتری با این پلتفرم حفظ کردهاند.
همچنین میزان تولید محتوا در ایکس حتی نسبت به برخی دورههای گذشته افزایش یافته و کاربران همچنان نقش فعالی در انتشار محتوا و مشارکت در بحثها دارند.
آینده اینستاگرام در ایران چگونه خواهد بود؟
آمارهای فعلی نشان میدهد اینستاگرام همچنان با چالش جدی بازگرداندن کاربران مواجه است. اگر کیفیت دسترسی به اینترنت بهبود پیدا نکند و مشکلات فنی ادامه داشته باشد، احتمال دارد بخشی از کاربران برای همیشه رفتار دیجیتال خود را تغییر دهند.
از سوی دیگر، کسبوکارهای آنلاین همچنان به اینستاگرام وابستگی بالایی دارند و همین موضوع میتواند به حفظ حیات اقتصادی این پلتفرم کمک کند. با این حال بازگشت کامل فضای اجتماعی و تعاملی اینستاگرام نیازمند شرایطی است که کاربران بتوانند بدون دغدغه به تولید محتوا، ارتباط و تعامل بپردازند.
جمعبندی
دادههای جدید نشان میدهد بازگشت اینترنت لزوماً به معنای بازگشت کاربران نیست. کاهش ۶۸ درصدی کاربران فعال اینستاگرام، افت ۷۷ درصدی لایکها و کاهش ۷۳ درصدی کامنتها تصویری روشن از وضعیت فعلی این شبکه اجتماعی در ایران ارائه میدهد.
در حالی که کسبوکارها تلاش میکنند از فرصت ایجادشده برای جبران خسارتهای گذشته استفاده کنند، بسیاری از کاربران هنوز به اینستاگرام بازنگشتهاند. آینده این پلتفرم تا حد زیادی به کیفیت دسترسی اینترنت، اعتماد کاربران و شرایط کلی فضای دیجیتال کشور وابسته خواهد بود.
