در سالهای اخیر، اقتصاد دیجیتال ایران بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر نوسانات زیرساختی، بهویژه دسترسی به اینترنت قرار گرفته است. در همین راستا، «مدیرعامل یکتانت: قطع اینترنت از جنگ هم برای اقتصاد دیجیتال آسیبزنندهتر بود» بهعنوان یک هشدار جدی از سوی فعالان این صنعت مطرح شده است؛ هشداری که نشان میدهد بحرانهای زیرساختی میتوانند حتی از جنگ نیز اثرات مخربتری بر بازار تبلیغات دیجیتال و کسبوکارهای آنلاین داشته باشند.
تأثیر همزمان جنگ، قطعی اینترنت و تعطیلات بر تبلیغات دیجیتال
به گفته علیرضا کامرانیانفر، مدیرعامل یکتانت، همزمانی جنگ، قطعی اینترنت و تعطیلات نوروز یکی از سنگینترین شوکها را به صنعت تبلیغات دیجیتال وارد کرده است. در این دوره، نیمی از کمپینهای تبلیغاتی در هفته اول متوقف شدند و بخش بزرگی از بودجههای تبلیغاتی از بین رفت. این موضوع نشان داد که اقتصاد دیجیتال تا چه اندازه به دسترسی پایدار به اینترنت وابسته است.
او تأکید کرده که در همان روزهای ابتدایی بحران، حدود ۳۰ درصد از کمپینها بهطور کامل خاموش شدند و این عدد در پایان هفته اول به ۵۰ درصد رسید؛ موضوعی که فشار سنگینی بر کل اکوسیستم تبلیغات آنلاین وارد کرد.
کاهش بودجههای تبلیغاتی و شوک به بازار
یکی از مهمترین شاخصهایی که در این بحران آسیب دید، «بودجه تحت مدیریت» یا BUM بود. این شاخص نشاندهنده میزان سرمایهگذاری برندها در تبلیغات دیجیتال است. طبق گفته مدیرعامل یکتانت، در هفته اول جنگ حدود ۸۰ درصد از بودجههای تبلیغاتی مصرفشده از بین رفت و بازگشت بازار نیز بسیار کند بود.
حتی پس از فروکش کردن بحران اولیه، بازار تا هفتهها در وضعیت رکود باقی ماند. تنها پس از گذشت بیش از ۷۵ روز بود که بودجهها توانستند به حدود ۸۰ درصد سطح پیش از بحران بازگردند؛ روندی که نشاندهنده آسیب عمیق به اعتماد و جریان مالی تبلیغات دیجیتال است.
افت ترافیک وبسایتها و اختلال در سمت عرضه
در کنار کاهش تقاضا، سمت عرضه نیز با مشکلات جدی مواجه شد. ترافیک وبسایتها تا حدود ۶۰ درصد کاهش یافت و بسیاری از سایتهای همکار یکتانت با افت ۸۰ تا ۱۰۰ درصدی ظرفیت نمایشی روبهرو شدند. این موضوع عملاً باعث شد چرخه تبلیغات دیجیتال در برخی بخشها متوقف شود.
تغییر رفتار تبلیغات در پلتفرمها
در مقابل، برخی اپلیکیشنها توانستند بخشی از این افت را جبران کنند و حتی تا ۵۰ درصد افزایش ظرفیت تبلیغاتی تجربه کردند. همچنین پیامرسانها و شبکههای اجتماعی داخلی در این دوره نقش جایگزین را ایفا کردند و ظرفیت تبلیغاتی آنها چند برابر شد.
با این حال، اپلیکیشنهای خارجی به دلیل محدودیتهای دسترسی عملاً از چرخه تبلیغات حذف شدند و همین موضوع باعث تغییر شدید در الگوی مصرف تبلیغاتی شد.
تأثیر بحران بر انواع بودجههای تبلیغاتی
بررسیها نشان میدهد که همه انواع کمپینهای تبلیغاتی به یک اندازه آسیب ندیدند. کمپینهای آگاهی از برند (Brand Awareness) بیشترین افت را تجربه کردند، در حالی که کمپینهای عملکردمحور (Performance Marketing) و ROAS محور مقاومت بیشتری از خود نشان دادند.
این تفاوت باعث شد کسبوکارهای کوچکتر در برخی موارد فرصت بیشتری برای دیدهشدن پیدا کنند، زیرا رقابت در کمپینهای گرانقیمت کاهش یافته بود.
آسیب به بخشهای مختلف اقتصاد دیجیتال
به گفته مدیرعامل یکتانت، اثر بحران بر صنایع مختلف اقتصاد دیجیتال یکسان نبود. حوزههایی مانند ولثتک (WealthTech) و لندتک (LendTech) بیشترین آسیب را دیدند، در حالی که بخشهایی مانند اینشورتک، طلای دیجیتال و صنعت بازی و سرگرمی توانستند سریعتر به وضعیت عادی بازگردند.
این تفاوت نشان میدهد که میزان وابستگی هر صنعت به اینترنت و تبلیغات دیجیتال، نقش تعیینکنندهای در میزان آسیبپذیری آن دارد.
قطع اینترنت؛ حتی بدتر از جنگ برای تبلیغات دیجیتال
یکی از مهمترین نکات مطرحشده توسط کامرانیانفر این بود که قطع اینترنت برای زنجیره ارزش صنعت ادتک حتی از جنگ نیز آسیبزنندهتر بوده است. دلیل اصلی این موضوع، وابستگی مستقیم تبلیغات دیجیتال به دسترسی پایدار کاربران به اینترنت است.
او تأکید میکند که مهمترین مشکل در چنین بحرانهایی، نه فقط کاهش درآمد، بلکه «پیشبینیناپذیری» بازار و فشار شدید بر نیروی انسانی و برنامهریزی کسبوکارها است.
درخواست برای اینترنت پایدار و غیرطبقاتی
در پایان این تحلیل، مدیرعامل یکتانت از سیاستگذاران خواسته است تا حق دسترسی پایدار و عمومی به اینترنت را به رسمیت بشناسند. او هشدار داده است که طبقاتی شدن اینترنت، حتی اگر به شکل محدود یا گزینشی باشد، از منظر صنعت تبلیغات دیجیتال تفاوتی با قطع کامل اینترنت ندارد.
این دیدگاه نشان میدهد که آینده اقتصاد دیجیتال ایران بهشدت وابسته به تصمیمات زیرساختی در حوزه اینترنت است و هرگونه اختلال میتواند اثرات گسترده و بلندمدت بر کل اکوسیستم دیجیتال کشور داشته باشد.
