به نقل از دیجیتال مارکتینگ ایران، گزارش سال ۱۴۰۴ دیجی‌کالا تصویری از تغییر مسیرهای فروش کالا در ایران و نقش رو‌به‌گسترش تجارت الکترونیک در فعالیت کسب‌وکارها ارائه میدهد. بر اساس داده‌های این گزارش، متوسط فروش سالانه فروشندگان فعال در این پلتفرم به حدود ۱.۲ میلیارد تومان رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با سال ۱۴۰۱ رشد قابل‌توجهی را نشان میدهد. بااین‌حال، سهم دیجی‌کالا از کل خرده‌فروشی کشور حدود ۱.۸ درصد برآورد شده و نشان میدهد بخش عمده معاملات خرده‌فروشی همچنان در بازارهای فیزیکی انجام می‌شود.
این آمارها اهمیت انتخاب کانال مناسب فروش را برای صاحبان کسب‌وکار برجسته می‌کند. فروش حضوری، راه‌اندازی فروشگاه اینترنتی مستقل و فعالیت در بازارگاه‌های آنلاین، سه مسیر اصلی پیش روی فروشندگان هستند. هرکدام از این روش‌ها مزایا، محدودیت‌ها و الزامات اجرایی متفاوتی دارند و انتخاب میان آن‌ها به نوع محصول، منابع مالی، توان عملیاتی و استراتژی رشد کسب‌وکار بستگی دارد.
سه مسیر اصلی برای فروش کالا در بازار ایران
کسب‌وکارها برای عرضه محصولات خود معمولاً از یکی از سه کانال بازار سنتی، فروشگاه اینترنتی اختصاصی یا مارکت‌پلیس استفاده می‌کنند. البته این روش‌ها الزاماً جایگزین یکدیگر نیستند و بسیاری از فروشندگان می‌توانند با ترکیب آن‌ها، دسترسی خود به مشتریان را افزایش دهند.
۱. فروش حضوری در بازار سنتی
فروشگاه فیزیکی همچنان یکی از مسیرهای مهم عرضه کالا در ایران است. این روش به مشتری امکان میدهد محصول را از نزدیک مشاهده کند، کیفیت و ویژگی‌های آن را بررسی کند و در صورت نیاز پیش از خرید با فروشنده گفت‌وگو داشته باشد. برای برخی گروه‌های کالایی، تجربه مستقیم محصول می‌تواند در تصمیم‌گیری مشتری نقش مهمی داشته باشد.
بااین‌حال، فروش حضوری محدودیت‌هایی نیز دارد. موقعیت جغرافیایی فروشگاه، ساعات فعالیت، هزینه اجاره و نگهداری فضای تجاری و تعداد مشتریان عبوری، بر ظرفیت فروش اثر می‌گذارند. در این مدل، گسترش بازار معمولاً به ایجاد شعبه‌های جدید یا توسعه کانال‌های مکمل نیاز دارد.
برآورد سهم ۱.۸ درصدی دیجی‌کالا از کل خرده‌فروشی کشور در گزارش سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که با وجود رشد تجارت الکترونیک، بازار فیزیکی همچنان بخش بزرگی از معاملات را در اختیار دارد. بنابراین، فروش آنلاین هنوز تمام ظرفیت بازار خرده‌فروشی ایران را پوشش نمی‌دهد.
۲. راه‌اندازی فروشگاه اینترنتی مستقل
ایجاد وب‌سایت اختصاصی، مسیر دیگری برای فروش آنلاین است. فروشگاه اینترنتی مستقل به کسب‌وکار اجازه میدهد طراحی و هویت بصری خود را مدیریت کند، تجربه خرید را متناسب با مخاطبانش بسازد و کنترل بیشتری بر ارتباط با مشتریان و داده‌های حاصل از فعالیت فروشگاه داشته باشد.
این استقلال، در کنار فرصت‌های بازاریابی، مسئولیت‌های اجرایی بیشتری نیز ایجاد می‌کند. صاحب فروشگاه باید برای جذب بازدیدکننده، بهینه‌سازی موتورهای جست‌وجو، تبلیغات، مدیریت موجودی، دریافت مجوزهای موردنیاز، راه‌اندازی درگاه پرداخت، بسته‌بندی، ارسال سفارش و پاسخ‌گویی به مشتریان برنامه داشته باشد.
به بیان دیگر، داشتن وب‌سایت به‌تنهایی به معنای ایجاد فروش نیست. فروشگاه مستقل باید بتواند مخاطب هدف را جذب کند و اعتماد او را برای تکمیل خرید به دست آورد. این مسیر برای کسب‌وکارهایی که قصد ساخت یک برند مستقل و ایجاد رابطه بلندمدت با مشتریان را دارند، می‌تواند ارزشمند باشد؛ اما به سرمایه‌گذاری و مدیریت مستمر نیاز دارد.
۳. فعالیت در بازارگاه‌های آنلاین یا مارکت‌پلیس‌ها
بازارگاه آنلاین بستری است که فروشندگان مختلف می‌توانند محصولات خود را در آن عرضه کنند. در این مدل، کسب‌وکار برای دسترسی به مشتریان لزوماً نیازی به ایجاد یک فروشگاه اینترنتی مستقل از ابتدا ندارد و می‌تواند از زیرساخت و مخاطبان پلتفرم استفاده کند.
داده‌های گزارش سال ۱۴۰۴ دیجی‌کالا نشان میدهد این پلتفرم روزانه به‌طور متوسط ۵.۶ میلیون بازدیدکننده و ۴.۴ میلیون جست‌وجو دارد. چنین ظرفیتی می‌تواند فرصت دیده‌شدن محصولات را برای فروشندگان فراهم کند؛ هرچند حضور در یک بازارگاه به‌تنهایی فروش را تضمین نمی‌کند.
در مارکت‌پلیس‌ها، فروشندگان باید برای رقابت با عرضه‌کنندگان دیگر آماده باشند. قیمت‌گذاری، کیفیت کالا، کامل‌بودن اطلاعات محصول، موجودی به‌روز و تحویل به‌موقع سفارش‌ها از جمله عواملی هستند که بر عملکرد فروشگاه اثر می‌گذارند. همچنین فروشنده باید با قوانین و استانداردهای اجرایی پلتفرم هماهنگ باشد.
رشد تنوع کالا در دیجی‌کالا؛ از هزاران محصول تا ۱۵.۳ میلیون کالا
یکی از شاخص‌های قابل‌توجه در گزارش سال ۱۴۰۴، افزایش گستردگی کالاهای ثبت‌شده در دیجی‌کالا است. طبق داده‌های منتشرشده، تعداد کالاهای این پلتفرم از ۷ هزار و ۷۰۸ مورد در سال ۱۳۹۶ به حدود ۱۵.۳ میلیون کالا در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
این افزایش نشان‌دهنده گسترش تنوع عرضه در بازارگاه است و به کاربران امکان میدهد محصولات و گزینه‌های بیشتری را در دسته‌بندی‌های مختلف جست‌وجو کنند. برای فروشندگان نیز چنین بستری می‌تواند فرصت دسترسی به تقاضای متنوع را ایجاد کند؛ البته افزایش تعداد کالاها به معنای کاهش رقابت نیست. در بسیاری از دسته‌ها، دیده‌شدن محصول در میان گزینه‌های متعدد به کیفیت محتوا، قیمت‌گذاری و عملکرد فروشنده وابسته است.
توسعه زیرساخت لجستیک و مراکز دریافت کالا
یکی از پیش‌نیازهای رشد بازارگاه‌های آنلاین، برخورداری از زیرساخت مناسب برای دریافت، بررسی و انتقال کالاها است. افزایش تعداد فروشندگان و تنوع محصولات، پیچیدگی فرایندهای لجستیکی را بیشتر می‌کند و به شبکه‌ای گسترده‌تر برای مدیریت جریان سفارش‌ها نیاز دارد.
بر اساس گزارش دیجی‌کالا، شبکه نقاط دریافت و انتقال کالا در این پلتفرم طی یک دهه از یک مرکز به ۴۷ مرکز در ۲۳ شهر رسیده است. گزارش، این تغییر را معادل رشد ۴۶۰۰ درصدی اعلام می‌کند.
از دیگر شاخص‌های اعلام‌شده در این بخش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- فعالیت ۱۹ مرکز تخصصی دریافت و کنترل کیفیت در ۱۴ شهر؛
- راه‌اندازی ۱۶ انبار سیار یا موبایل‌هاب در سال ۱۴۰۴؛
- ایجاد باجه‌های دریافت کالا برای تسهیل فرایند تحویل محصولات؛
- رسیدن فضای عملیاتی مراکز دریافت و کنترل کیفیت به ۲۵ هزار مترمربع.
گسترش این زیرساخت‌ها می‌تواند به سامان‌دهی بهتر دریافت کالا از فروشندگان و مدیریت مراحل اولیه پردازش سفارش کمک کند. برای فروشنده نیز دسترسی به نقاط دریافت و خدمات لجستیکی، بخشی از هزینه و پیچیدگی عملیاتی فعالیت در بازارگاه را تحت تأثیر قرار میدهد.
متوسط فروش فروشندگان دیجی‌کالا چقدر رشد کرده است؟
یکی از مهمترین بخش‌های گزارش سال ۱۴۰۴، روند تغییر متوسط فروش سالانه فروشندگان است. طبق آمار منتشرشده، این شاخص در چهار سال گذشته افزایش یافته و از ۳۶۰ میلیون تومان در سال ۱۴۰۱ به ۱.۲ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
روند اعلام‌شده در گزارش به این شکل است:
- سال ۱۴۰۱: ۳۶۰ میلیون تومان متوسط فروش سالانه؛
- سال ۱۴۰۲: ۵۸۸ میلیون تومان؛
- سال ۱۴۰۳: ۸۳۱ میلیون تومان؛
- سال ۱۴۰۴: ۱.۲ میلیارد تومان.
بر اساس ارقام گزارش، متوسط فروش سالانه فروشندگان در این بازه حدود ۲۳۳.۳ درصد افزایش یافته است. این روند از رشد حجم فروش ثبت‌شده در پلتفرم حکایت دارد؛ بااین‌حال، متوسط فروش را نباید با سود خالص فروشنده یکسان دانست. هزینه تأمین کالا، انبارداری، ارسال، تخفیف‌ها، کارمزدها و سایر هزینه‌های عملیاتی در محاسبه سود نهایی نقش دارند.
۴۲۶ هزار فروشنده فعال و افزایش سهم زنان
گزارش دیجی‌کالا تعداد فروشندگان فعال این پلتفرم تا پایان سال ۱۴۰۴ را حدود ۴۲۶ هزار نفر اعلام کرده است. همچنین در طول این سال، ۳۷ هزار و ۱۴۹ فروشنده تأییدشده جدید به پلتفرم اضافه شده‌اند و فروشندگان فعال از یک‌هزار و ۶۱۵ شهر و روستا در آن فعالیت داشته‌اند.
گزارش همچنین به تغییر ترکیب جنسیتی فروشندگان اشاره می‌کند. بر اساس داده‌های منتشرشده، سهم زنان از مجموع فروشندگان احراز هویت‌شده طی یک دهه از نزدیک به ۱۰ درصد به حدود ۴۰ درصد رسیده است. این تغییر می‌تواند نشانه‌ای از گسترش مشارکت زنان در فعالیت‌های فروش آنلاین و استفاده از زیرساخت‌های تجارت الکترونیک باشد.
در گزارش، تغییر تعداد فروشندگان فعال نسبت به دوره قبل به به‌روزرسانی الگوریتم‌های تفکیک و احراز شرایط نسبت داده شده است. بنابراین، مقایسه تعداد فروشندگان در دوره‌های مختلف باید با توجه به تغییر روش‌های شناسایی و محاسبه این شاخص انجام شود.
بلک‌فرایدی ۱۴۰۴؛ فروشندگان مستقل چه سهمی داشتند؟
بلک‌فرایدی یکی از رویدادهای مهم فروش آنلاین است که به دلیل تخفیف‌ها و افزایش تقاضای خرید، فرصت ویژه‌ای برای فروشندگان ایجاد می‌کند. طبق گزارش دیجی‌کالا، در بلک‌فرایدی سال ۱۴۰۴ تعداد ۴۲ هزار و ۶۷۸ فروشنده فعال، کالاهای تخفیف‌دار خود را عرضه کردند.
در این رویداد، فروشندگان مستقل حدود دو سوم ارزش ریالی فروش را به خود اختصاص دادند؛ درحالی‌که سهم آن‌ها از تعداد کالاهای فروخته‌شده حدود یک‌سوم بود. همچنین تعداد کل سفارش‌های ثبت‌شده در پلتفرم نسبت به دوره مبنا ۴۴.۹ درصد رشد داشته است.
این ارقام نشان میدهد فروشندگان مستقل در ارزش مالی معاملات نقش قابل‌توجهی داشته‌اند. البته تفاوت میان سهم ارزش ریالی و تعداد کالاهای فروخته‌شده می‌تواند به تفاوت قیمت محصولات و ترکیب کالاهای عرضه‌شده مربوط باشد و به‌تنهایی اطلاعاتی درباره میزان سودآوری فروشندگان ارائه نمی‌دهد.
رشد فروش شرکت‌کنندگان در کمپین بلک‌فرایدی
بررسی عملکرد ۲۱ هزار و ۷۴۵ فروشنده حاضر در کمپین نشان میدهد فروش آن‌ها در بازه بلک‌فرایدی نسبت به ۱۰ روز پیش از آن ۱۵۴ درصد افزایش یافته است. همچنین فروش این گروه در مقایسه با بازه اول تا دهم آبان، رشد ۱۰۱ درصدی را ثبت کرده است.
نکته دیگر گزارش این است که ۹۳ درصد فروش این رویداد توسط فروشندگان باسابقه انجام شده است. این آمار اهمیت تجربه فعالیت در بازارگاه، شناخت رفتار مشتریان و آمادگی عملیاتی برای حضور در کمپین‌های فروش را برجسته می‌کند. در عین حال، داده‌های اعلام‌شده مربوط به فروشندگان بررسی‌شده و بازه‌های مقایسه‌ای مشخص است و نباید آن را به‌عنوان نتیجه قطعی برای تمام فروشندگان یا کمپین‌های آینده در نظر گرفت.
چگونه به‌عنوان فروشنده وارد دیجی‌کالا شویم؟
بر اساس توضیحات ارائه‌شده در گزارش، فرایند پیوستن به دیجی‌کالا به‌عنوان فروشنده شامل چند مرحله اصلی است. متقاضیان باید ابتدا در سامانه فروشندگان ثبت‌نام کنند و سپس مدارک موردنیاز را برای بررسی و تأیید ارائه دهند.
پس از تأیید مدارک، مرحله فعال‌سازی کالاها و آماده‌سازی محصولات برای عرضه آغاز می‌شود. در ادامه، فروشنده با ورود به چرخه پردازش سفارش‌ها، امکان دریافت و مدیریت خریدهای مشتریان را پیدا می‌کند. آشنایی با الزامات ثبت محصول، استانداردهای کیفی، شیوه بسته‌بندی و زمان‌بندی تحویل نیز برای شروع فعالیت اهمیت دارد.
فروشندگانی که قصد دارند در رویدادهای پرترافیک مانند بلک‌فرایدی شرکت کنند، بهتر است علاوه بر تکمیل مراحل ثبت‌نام، برای تأمین موجودی، قیمت‌گذاری، مدیریت سفارش‌ها و پاسخ‌گویی به مشتریان نیز برنامه‌ریزی کنند. آمادگی عملیاتی می‌تواند به مدیریت بهتر افزایش تقاضا در دوره‌های فروش ویژه کمک کند.
برای انتخاب مسیر فروش، کدام مدل مناسب‌تر است؟
داده‌های گزارش دیجی‌کالا نشان میدهد بازارگاه‌های آنلاین ظرفیت قابل‌توجهی برای دسترسی به مشتریان و توسعه فروش ایجاد کرده‌اند؛ اما این موضوع به معنای برتری مطلق مارکت‌پلیس بر فروشگاه مستقل یا بازار فیزیکی نیست. هر مدل برای نوع مشخصی از کسب‌وکار و مرحله‌ای از رشد مناسب‌تر است.
فروش حضوری برای کسب‌وکارهایی که به تعامل مستقیم با مشتری یا نمایش فیزیکی محصول نیاز دارند، همچنان اهمیت دارد. فروشگاه اینترنتی مستقل برای شرکت‌هایی مناسب است که می‌خواهند هویت دیجیتال و ارتباط مستقیم با مشتریان را توسعه دهند. مارکت‌پلیس نیز می‌تواند مسیر ورود به بازار آنلاین را ساده‌تر کند و دسترسی به مخاطبان آماده را در اختیار فروشندگان قرار دهد.
در بسیاری از موارد، ترکیب این کانال‌ها راهبرد منطقی‌تری است. برای مثال، یک کسب‌وکار می‌تواند از بازارگاه برای جذب مشتریان جدید استفاده کند، فروشگاه اختصاصی خود را برای توسعه ارتباط با مخاطبان بسازد و در کنار آن فروش حضوری را حفظ کند. انتخاب نهایی باید بر اساس حاشیه سود، هزینه جذب مشتری، توان تأمین کالا و ظرفیت پاسخ‌گویی به سفارش‌ها انجام شود.
جمع‌بندی؛ تجارت الکترونیک در کنار بازار سنتی در حال گسترش است
گزارش سال ۱۴۰۴ دیجی‌کالا تصویری از رشد فعالیت فروشندگان، توسعه زیرساخت‌های لجستیکی و افزایش تنوع کالا در یکی از بزرگ‌ترین بازارگاه‌های آنلاین ایران ارائه میدهد. متوسط فروش سالانه ۱.۲ میلیارد تومانی فروشندگان، فعالیت حدود ۴۲۶ هزار فروشنده و افزایش سهم زنان به نزدیک ۴۰ درصد از جمله شاخص‌های قابل‌توجه این گزارش هستند.
در عین حال، سهم حدود ۱.۸ درصدی دیجی‌کالا از کل خرده‌فروشی کشور نشان میدهد بازار فیزیکی همچنان جایگاه اصلی خود را حفظ کرده است. بنابراین، آینده فروش کالا در ایران را نمی‌توان صرفاً به حذف فروش حضوری و جایگزینی آن با تجارت الکترونیک محدود کرد. آنچه اهمیت بیشتری دارد، شناخت مزایا و محدودیت‌های هر کانال و انتخاب ترکیبی متناسب با اهداف و توان عملیاتی کسب‌وکار است.
برای مطالعه تازه‌ترین گزارش‌ها و تحلیل‌ها درباره تجارت الکترونیک، بازاریابی دیجیتال و تحولات کسب‌وکارهای آنلاین، به دیجیتال مارکتینگ ایران مراجعه کنید.
“`
